Ana sayfa / Anadolu parsı
Anadolu parsı
Sosyal sorumluluk projemiz: Anadolu parsını unutturmamak.
Bu sayfada Anadolu parsıyla ilgili en çok sorulan soruların cevaplarını, güncel rakamları ve güvendiğimiz kaynakların bağlantılarını bir araya getirdik.
Neden Anadolu parsı?
Anadolu, insanlığın bilinen en eski anıtsal yapılarının (Göbeklitepe) ve ilk büyük yerleşimlerinden birinin (Çatalhöyük) bulunduğu yer. Pek çok inanç ve uygarlık bu topraklarda gelişti.
Pars da bu toprakların hayvanı. Bilim dünyası onu Anadolu'dan tanıdı; adını da buradan aldı.
Biz hayvanlara duyarlı olmayı altı ölçümüzden biri sayıyoruz. Bu ölçüye bir yüz vermek istedik ve Anadolu'nun en az tanınan, en çok tehdit altındaki sakinini seçtik. Amacımız onunla ilgili farkındalığı canlı tutmak.
Anadolu parsı hakkında bilmek istedikleriniz
Anadolu parsı nedir?
Anadolu parsı, leoparın Batı Asya'da yaşayan alt türüdür. Bilimsel adı Panthera pardus tulliana. Türkiye'de pars, Anadolu parsı ya da Anadolu leoparı diye anılır; pars ile leopar aynı hayvandır.
Kaynak: Vikipedi, IUCN Kedi Uzmanları Grubu
Anadolu parsının nesli tükendi mi?
Hayır. 1974'te Beypazarı'nda öldürülen parsın Türkiye'deki son birey olduğu düşünülüyordu. Sonraki yıllarda fotokapanlarla yeniden görüntülendi. Alt tür, IUCN Kırmızı Listesi'nde “Tehlikede” (Endangered, EN) kategorisinde yer alıyor.
Türkiye'de kaç Anadolu parsı var?
Kasım 2024'te açıklanan izleme sonuçlarına göre Türkiye'de bilinen birey sayısı 10 civarında. Yaklaşık 400 fotokapanla izleniyorlar. Net görüntülenen bireylerin hepsi erkek; dişi ve yavru aranıyor. Parslar İran ve Kafkasya sınırlarından geçebildiği için kesin sayı verilemiyor.
Dünyada kaç Anadolu parsı kaldı?
IUCN Kedi Uzmanları Grubu'na göre doğada 750 ile 1.044 arasında birey yaşıyor; bunların 450 ile 626'sı ergin. Nüfusun yüzde 83'e varan bölümü İran'da.
Kaynak: IUCN Kedi Uzmanları Grubu
Anadolu parsı nerede yaşar?
Türkiye'den Kafkasya'ya, İran'a, Türkmenistan'a, Afganistan'a ve Pakistan'a uzanan dağlık bölgelerde yaşar. 600 ile 3.800 metre arasındaki kayalık yamaçları, dağ bozkırlarını ve seyrek ormanları tercih eder. Türkiye'de Batı Akdeniz, Ege, Doğu Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da kaydedildi.
Kaynak: Vikipedi (İngilizce), TRT Haber
Anadolu parsı yalnızca Anadolu'da mı yaşıyor?
Hayır. Bilim dünyası bu parsı 1856'da Anadolu'dan tanıdı ve adını buradan verdi. 2017'de yapılan sınıflandırma, Kafkasya'daki ve İran'daki parsların da aynı alt tür olduğunu kabul etti. Bu yüzden uluslararası kaynaklarda aynı hayvan çoğunlukla Pers leoparı adıyla geçer.
“Tulliana” adı nereden geliyor?
Romalı devlet adamı Marcus Tullius Cicero'dan. Cicero MÖ 50'de Kilikya valisiyken, Roma'daki oyunlar için kendisinden Kibyra yöresinden pars göndermesi istenmişti. Fransız zoolog Achille Valenciennes 1856'da türü tanımlarken bu adı kullandı.
Kaynak: Vikipedi (İngilizce)
Anadolu parsı ne kadar büyük?
Ortalama gövde uzunluğu yaklaşık 158 santimetre, kuyruğu yaklaşık 94 santimetre. Ağırlığı 60 kilograma kadar çıkar. Kürkü grimsi, hafif kızıla çalan açık bir tondadır.
Kaynak: Vikipedi (İngilizce)
Anadolu parsı ne yer?
Başlıca avları yaban keçisi, yaban koyunu, çengel boynuzlu dağ keçisi, karaca ve yaban domuzudur. Yaban tavşanı ve oklu kirpi de avlar.
Kaynak: Vikipedi (İngilizce)
Anadolu parsı neden azaldı?
Başlıca nedenler: hayvancılıkla yaşanan çatışma yüzünden öldürülmesi, kaçak avcılık, av hayvanlarının azalması, ormansızlaşma ve yollar yüzünden yaşam alanının parçalanması. Alt tür bugün tarihsel yayılış alanının yalnızca yüzde 16 ile 28'inde yaşıyor.
Rakamlarla Anadolu parsı
Hangi ülkede kaç pars yaşıyor?
Tahmini birey sayısı. Koyu bölüm alt tahmini, açık bölüm üst tahmini gösterir.
Tabloyu göster
| Ülke | Tahmini birey sayısı |
|---|---|
| İran | 550–850 |
| Pakistan | 130–178 |
| Türkmenistan | 60–80 |
| Azerbaycan | 8–19 |
| Türkiye | 10 |
| Irak | 9 |
| Ermenistan | 3–9 |
| Rusya | 6 |
| Kazakistan | 0–5 |
| Gürcistan | 1 |
Kaynak: Vikipedi (İngilizce), 2022 ülke tahminleri. Türkiye rakamı: TRT Haber, Kasım 2024.
Ülke tahminleri farklı yıllara ve kaynaklara dayanır; toplamları dünya tahminiyle (750–1.044) birebir örtüşmez.
Parslar neden ölüyor?
İran'da 2007–2011 arasında ölü bulunan 71 parsın ölüm nedenleri.
Kaynak: Vikipedi (İngilizce) ve orada anılan saha çalışması. “Diğer” payı kalan orandır.
Fotoğraflarla Anadolu parsı
Fotoğraflardaki parslar aynı alt türün koruma altındaki bireyleridir; Türkiye'de doğada çekilmiş görüntüler değildir.
Türkiye'deki hikâyesi
Kilikya valisi Marcus Tullius Cicero'dan, Roma'daki oyunlar için Kibyra yöresinden pars göndermesi istenir. Parsın bilimsel adındaki “tulliana” bu isimden gelir.
Fransız zoolog Achille Valenciennes, İzmir yakınlarında avlanan bir parsı inceleyerek türü bilim dünyasına tanıtır.
Ege ile Antalya arasında yaygın olan parslar; ormansızlaşma, yol yapımı ve avcılık yüzünden hızla azalır.
Ankara'nın Beypazarı ilçesinde bir pars öldürülür. Uzun yıllar Türkiye'deki son birey olduğu düşünülür.
Kedigillerin yeniden sınıflandırılmasıyla Kafkasya ve İran'daki parslar da Panthera pardus tulliana adı altında birleştirilir.
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ekipleri Batı Akdeniz'de bir parsı fotokapanla görüntüler.
Yaklaşık 400 fotokapanla yürütülen izlemede Türkiye'de bilinen birey sayısı 10 civarına ulaşır.
Tarım ve Orman Bakanlığı yeni fotokapan görüntülerini paylaşır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, TRT Haber, Vikipedi (İngilizce).
Kaynaklarımız
Bu sayfadaki bilgileri aldığımız ve daha fazlasını okuyabileceğiniz adresler.
Koruma durumu ve nüfus
Türkiye'deki izleme çalışmaları
Bilimsel yayınlar
Biz ne yapıyoruz?
Bu sayfa ilk adımımız. Anadolu parsını şirketimizin sosyal sorumluluk konusu olarak seçtik ve onu sitemizde, sunumlarımızda ve iletişimimizde görünür kılacağız.
Sonraki adımları attıkça bu sayfada duyuracağız.
Sayfa son güncelleme: 9 Ekim 2026.